Vải Spandex — chất liệu co giãn tốt nhất trong các loại vải

Vải Spandex (còn gọi là Elastane hoặc Lycra) là một loại sợi tổng hợp được biết đến với độ co giãn tốt nhất trong tất cả các loại vải. Đây là lựa chọn hàng đầu của các nhà thiết kế cho những sản phẩm cần độ co giãn cao như áo tắm, đồ lót, đồ thể thao hay trang phục ôm sát cơ thể.

Vải Spandex là gì?

Spandex được phát minh vào năm 1958 bởi nhà hóa học Joseph C. Shivers tại Phòng thí nghiệm Benger của DuPont (Waynesboro, Virginia). Ông quyết tâm tìm ra một loại sợi thay thế cao su trong hàng may mặc. Sử dụng một chất trung gian để biến đổi polyester Dacron, sau gần mười năm nghiên cứu, sợi co giãn chịu được nhiệt độ cao — chính là Spandex — đã ra đời.

Tên gọi "Spandex" là cách chơi đảo chữ của từ "Expand" (mở rộng, giãn nở) — tên ưa thích ở Bắc Mỹ. Còn "Elastane" là cách phiên âm của tính từ "Elastic" (đàn hồi), được dùng nhiều hơn ở lục địa châu Âu.

Đặc trưng ưu việt của sợi Spandex

• Không sợi vải nào co giãn tốt hơn Spandex — độ đàn hồi vượt trội hơn cả cao su tự nhiên, có thể co giãn tối đa gấp 5 lần kích thước ban đầu.
• Sản phẩm từ Spandex rất bền, nhẹ và khó bị nhàu; không dễ thấm nước và dầu; bề mặt không xù hay tạo xơ.
• Sợi Spandex rất ít khi dùng nguyên chất, thường được pha trộn với sợi khác để khắc phục nhược điểm của chúng.
• Pha 1–5% Spandex với nylon hoặc polyester giúp vải co giãn đáng kể và ôm theo hình dáng cơ thể tốt hơn.
• Pha với len hay cotton giúp sản phẩm trở lại hình dạng ban đầu tốt hơn, bền hơn (hạn chế bị chảy/giãn dài).

Spandex trong thời trang

Spandex có mặt ở hầu hết các loại trang phục: từ đồ mặc nhà, thời trang công sở đến đồ dự tiệc sang trọng. Áo khoác, váy cưới và cả những món nhỏ như găng tay, tất (vớ), đồ lót đều có sự góp mặt của Spandex. Đặc biệt với đồ bơi, áo nịt ngực hay trang phục thể thao như đồ trượt tuyết, đồ đua hiệu suất cao — Spandex cho phép các bộ phận kỹ thuật thích ứng với chuyển động khó một cách dễ dàng, thoải mái.

Phân loại vải Spandex

Vải thun Spandex Cotton

Pha trộn cotton với sợi Spandex, thừa hưởng cả khả năng co giãn lẫn thấm hút, thoáng mát, mềm nhẹ. Thường dùng may áo phông, áo sơ mi co giãn — thoải mái, phù hợp cả hoạt động ngoài trời, ít bám bụi và dễ làm sạch.

Vải thun Spandex Len

Kết hợp sợi len với Spandex để tăng độ đàn hồi, duy trì form dáng (len vốn dễ giãn dài khi dùng). Độ mềm mại vừa đủ, ứng dụng rộng rãi trong may mặc.

Vải thun Spandex Nylon

Có độ bóng nhẹ của nylon và khả năng co giãn cực tốt của Spandex, trọng lượng nhẹ, dễ bảo quản — phù hợp trang phục dạ tiệc, sang trọng.

Quy trình sản xuất

Có bốn cách sản xuất sợi Spandex, nhưng hơn 94,5% sản lượng thế giới dùng phương pháp kéo sợi khô bằng dung dịch, gồm 5 bước:

1. Tạo prepolymer: trộn glycol với monomer diisocyanate theo tỉ lệ 1:2 trong bình phản ứng.
2. Tạo dung dịch kéo sợi: cho prepolymer phản ứng với diamine (phản ứng mở rộng chuỗi), rồi pha loãng bằng dung môi DMAc.
3. Quay sợi: ép dung dịch qua tấm spinneret, nung nóng bằng khí nitơ để polymer lỏng phản ứng thành chuỗi rắn.
4. Tạo sợi Spandex: nhiều sợi rắn nhỏ tập hợp, dính lại theo độ dính tự nhiên thành sợi đạt độ dày tiêu chuẩn.
5. Xử lý & hoàn thiện: phủ chất hoàn thiện (magnesi stearat hoặc polymer) để chống dính giữa các sợi, rồi cuộn lên ống chỉ và dệt thành vải.

Cách bảo quản

• Chỉ nên giặt tay bằng nước ấm, không giặt khô; tránh chất tẩy rửa mạnh.
• Phơi nơi thoáng mát, có gió, tránh nắng gắt; hạn chế là ủi, nếu cần thì chọn chế độ thấp nhất.
• Với áo tắm: chất clo, kem chống nắng, muối, mồ hôi… đều hại độ đàn hồi — hãy giặt lại với nước thường càng sớm càng tốt.
• Ngâm đồ bơi trong nước xà phòng mát ~30 phút; dùng xen kẽ nhiều bộ, cho mỗi bộ "nghỉ" 24 giờ để phục hồi form.